Culture et Pensees de Diem Dao
Quá trình của một quyển sách.

Làm thế nào để cho một quyển sách được  « chào đời » ?
Sự « chào đời » của một quyển sách ta có thể tự ví với sự mang nặng đẻ đau của một người mẹ với chín tháng cưu mang không ?

Từ những tư tưởng, những suy nghĩ, con người phải diễn tả những điều đó ra bằng chữ viết, nó đòi hỏi tác giả phải cần cù làm việc với một sự kiên nhẫn. Nhưng làm
sao để cho những điều mình viết được chia sẻ ? Không phải chỉ là chín tháng cưu mang để tạo ra « đứa con tinh thần » đó.

Viết sách không hẵn chỉ là trãi những suy nghĩ, tâm tư của tác giả, những điều mà tác giả muốn viết mà còn là sự chia sẻ của độc giả với người đọc. Có lẽ cũng có
biết bao nhiêu tác phẩm còn nằm lặng lẽ âm thầm trong những ngăn kéo, bị chìm vào quên lãng hay không đủ điều kiện để được « diện kiến » với mọi người, mà phải
chịu số phận hẩm hiu, bị bụi thời gian che lấp, và người độc giả duy nhất có thể chỉ là người tác giả thôi.

Có bao nhiêu tác phẩm, bài viết chưa được diện kiến với đời ?
Viết một quyển sách tưởng chừng như đơn giản nhưng thực tế có phải như thế không ?
Có những người viết văn vì tình yêu văn chương và bên cạnh đó cũng có những người viết vì mưu sinh ? Như nhà văn Tùng Long trả lời trong một cuộc phỏng vấn
của ký giả Trần Quân, nhà báo Time năm 1961 « Tôi viết văn để nuôi con. Khi nào các con tôi, đứa lớn trưởng thành, dìu dắt được đàn em nó, bấy giờ tôi sẽ nghĩ viết
». Cho nên đến khi người con gái lớn của bà đỗ cử nhân Khoa học và mấy người con trai của bà cũng đỗ đạt, thành danh trong và ngoài nước, đã là giáo sư, luật
sư… là bà toại nguyện. Và bà cũng gác bút quy ấn » từ dạo đó ( Trích « Hồi ký Bà tùng Long «  2002)

Bà Joanne Rowling, tác giả của tác phẩm Harry Potter dưới bút hiệu J.K Rowling, gây ra tiếng vang trong lãnh vực văn chương và điện ảnh. Bà là người ưa thích viết
văn ngay từ tuổi thơ. Lúc sáu tuổi bà đã bắt đầu viết không ngừng, và những chuyện viết của bà được bạn bè thích thú và thuưởng thức. Vào năm 1990, từ
Manchester để trở về Londres, ngồi chờ xe lửa bị trễ bốn giờ đồng hồ, ý nghĩ về nhân vật Harry Potter, được « thai nghén », một cậu bé mồ côi, khám phá ra năng
khiếu về pháp thuật của mình. Hôm đó bà lại không có cây viết nào để ghi lại những suy nghĩ của bà, phần vì bà nhút nhát nên không dám mượn viết của người khác.
Bà nói có lẽ nhờ vậy mà bà để tâm trí cho sự tưởng tượng của bà, khi xe lửa đến nhà ga King’s Cross thì những nhân vật chung quanh nhân vật chính đã thành hình.

Cho dù nhà văn viết văn với một mục đích gì chăng nữa thì sự « chào đời » của quyển sách để đến tay người đọc ta phải trãi qua một quá trình khá dài với những
khó khăn của nó. Ra đời rồi, và đời sống của nó được kéo dài được bao lâu ? Và có được người đời thương yêu và chấp nhận nó hay không ?

Biết bao nhiêu tác phẩm được ra đời bằng sự nâng niu, trìu mến của người tạo ra nó, nhưng đôi khi lại bị sa thải, nằm âm thầm lặng lẽ trong bóng tối, hay trong sọt
rác, bên cạnh đó cũng có những tác phẩm được lưu truyền hậu thế, cũng có những tác phẩm bị tiêu hủy vì những nhận thức thiển cận, bị đốt cháy trong những mặt
trận về văn hoá hoặc do thất lạc vì chiến tranh hay thiên tai. ( Thời ấy, những truyện dài của bà vừa kết thúc trên báo đã có nhà xuất bản thương lượng mua bản
quyền để in sách. Từ năm 1956 đến 1958, bà đã cho xuất bản trên hai mươi đầu sách, rồi từ 1963 đến 1972 bà tiếp tục cho xuất bản trên hai mươi đầu sách nữa.
Những đầu sách chúng tôi tra cứu được in kèm dưới đây vẫn còn thiếu. Vì sau 1975 sách báo thất lạc rất nhiều - Hồi ký của bà Tùng Long , 2002).
Thêm điều đáng buồn nữa có những áng văn tuyệt tác phải chịu số phận hẩm hiu, chôn sâu dưới những tầng hầm của những thư viện, chỉ dành cho những nhà
nghiên cứu mà không được phổ biến cho quần chúng vì đâu phải ai cũng là nhà nghiên cứu !

Trong lãnh vực viết văn, có những nhà văn chuyên nghiệp nhưng cũng có những người viết văn không chuyên nghiệp, mà tiếng Pháp có chữ « auteurs-amateurs ».
Theo thống kê, tại Pháp có khoảng 400.000 « tác giả không chuyên » đã viết nhiều tác phẩm dưới nhiều dạng và với nhiều chủ đề khác nhau. Có thể chung quanh ta,
cũng có những người đã từng viết những chuyện ngắn, những bài thơ, hồi ký, bài tiểu luận…nhưng vì nhiều lý do : vì không có thời gian, thiếu sự tự tin, không biết
phải liên lạc với ai, không biết con đường nào mình phải đi qua để cho đứa con của mình được « chào đời » ?
Dĩ nhiên, ai cũng biết rằng từ lúc đặt bút viết cho đến khi quyển sách được in ra, ở đâu cũng vậy, phải đi qua nhiều giai đoạn, điển hình là truyện Harry Potter, tượng
hình năm 1990 mà mãi đến 1995, tác giả mới hoàn thành xong tác phẩm Harry Potter à l’école des sorciers. Bà đã gởi cho nhiều « agents littéraires ». Christophe
Little, agent thứ nhì đề nghị giới thiệu và chuyển bản thảo (manuscrit) của bà cho nhà xuất bản Bloomsburry. Tám nhà xuất bản từ chối, Bloomsburry đề nghị ứng cho
bà số tiền là 2500 livres sterling –đơn vị tiền tệ của Anh- để sách được in ra.
Riêng tại Pháp, có khoảng hơn triệu tác giả, và trong số đó có rất hơn trăm ngàn người đã có ý để in và viết thành sách. Ở Pháp, có nhiều khả năng để sách được in
ra nhưng tất cả phải cần có thời gian và sự nhẫn nại cũng như lòng quyết tâm. Nhưng đây có phải là một trong những yếu tố chánh không ?
I. Lich sử của ngành in.
Trước khi đi vào thế giới của những nhà xuất bản, ta thử tìm hiểu qua về lịch sử của ngành in ấn. Vào thế kỷ thứ 14 (XIVème s.) nhà in chưa thành hình, những tu sĩ
và cũng là người sao chép những áng văn đã làm công việc của nhà in. Phương cách này đòi hỏi rất nhiều thì giờ, sự kiên trì cũng như phải có một kiến thức, trình độ
văn hoá để sao chép lại. Vì vậy những tác phẩm này rất hiếm, quý báu và rất đắc giá. Số độc giả chỉ giới hạn trong những lâu đài dành cho những nhà quý tộc, trong
những tu viện hay trong những trường đại học. Thường thì những tác phẩm này được bảo quản, chống trộm cắp bằng những dây xích xiềng. Thương thay cho tấm
thân tù tội trong buổi đầu của cuộc đời sách vở !
Phải đến giữa thế kỷ thứ 15 (XVème s.), hệ thống in mới được « ra đời » để từ đó sách mới được in ra một cách nhanh chóng hơn và với số lượng nhiều hơn. Phải
nói, đó là nhờ sự sáng tạo của Jean Gutenberg. Ông là con của một gia đình danh giá, với sự đam mê chữ viết. ông mới nghĩ ra cách in : cách chép tay được thay
vào phương thức khác những trang viết được khắc trên những mãnh gỗ và có một lớp sơn đen phủ lên. Cách in như vậy chưa đạt đến mức hoàn chỉnh vì gỗ sẽ bị
hao mòn nhanh chóng.
Gutenberg đã mất nhiều thời gian và công sức trong sự sáng tạo này. Những chữ di động được và làm bằng kim loại nên bền chắc hơn gỗ. Sự sáng tạo này của ông
cũng gặp nhiều khó khăn và có một giai đoạn ông phải bị lâm vào tình trạng nghèo túng vì sự lừa đảo của người cộng tác với ông muốn dành độc quyền về sự khám
phá này. Ông Gutenberg mất năm 1468 nhưng ông là một người có công rất lớn trong kỹ thuật và ngành in ấn.
II. Đời sống của một quyển sách.
Một quyển sách muốn được thành hình, thì trước tiên phải có một ý tưởng. Ý tưởng này xuất phát từ một tác giả mà cũng có thể do từ một nhà xuất bản. Nếu ý này từ
nhà xuất bản thì học phải đi tìm một tác giả phù hợp và có khả năng để thành hình ý tuởng đó. Và dĩ nhiên tác giả phải là người đã có tiếng trong lãnh vực đòi hỏi.
Thuờng thì tại Pháp tám trên mười quyển sách là do nhà xuất bản đề nghị đề tài. Nhất là trong những lãnh vực như sách giáo khoa, Tự điển, sách nghệ thuật, hồi ký
của những người nổi tiếng… hoặc đôi khi cũng có trong những lãnh vực khác như Tiểu thuyết hay những đề tài về nghiên cứu, bài tiểu luận…
Sau khi tác giả đã viết xong thì phải đưa bản thảo cho nhà xuất bản nếu được nhà xuất bản đề nghị. Nếu không thì tự mình phải đi tìm nhà xuất bản để gởi. Nhưng
trường hợp này thì rất ít có nhiều hi vọng ! Nhà xuất bản có những người đọc lại bản thảo, và có khi họ đề nghị sửa đổi một số nội dung với sự đồng ý của tác giả.
Công việc ấn loát là cả một tổ chức và phải qua nhiều khâu làm việc. Sau khi quyển sách được « mise en page » thì nhà xuất bản lại gởi trả lại cho tác giả đọc lại và
góp ý kiến. Số sửa đổi, góp ý của nhà xuất bản hay của người viết cũng phải có một hạn chế nào đó theo số phần trăm của nội dung, chứ không là phải sửa toàn bộ.
Sau phần sửa đổi đã hoàn tất thì nhà xuất bản sẽ ký « Bon à tirer »  (le BAT). Sau phần này là phần phục trách của những người gọi là maquettistes sẽ chép lại tác
phẩm trên một disquette nhưng phải tôn trọng những sửa đổi sau cùng của BAT, và chuyển tiếp cho nhà in để thực hiện giai đoạn in sách. Đầu tiên sách chỉ in khoảng
vài trăm quyển và được kiểm tra lại lần nữa trước khi in một số lớn hơn, có thể cả ngàn cuốn hay hơn nữa.
Do vì có nhiều nhà xuất bản trên thị trường, đưa đến sự cạnh tranh, do đó lôi cuốn theo việc chuẩn bị đưa sách ra thị trường bằng cách nào ?  Đây là cả một công
việc khá nhiều chi tiết, và nhiều việc làm của nhà xuất bản như phải tìm thị trường tiêu thụ, phải bày sách ở đâu, trong thời gian nào cho hợp thời điểm và đúng thị
hiếu của độc giả…
Sách đến tay độc giả bằng nhiều cách, từ những hiệu sách, từ internet, từ Salon des livres…Sách đã ra đời nhưng sự tồn tại của mỗi quyển sách còn gắn liền vào
nhiều yếu tố mà ngay cả nhà xuất bản và tác giả cũng phải chờ đợi những bất ngờ xảy đến.
Paris, 19.3.2011
DIỄM ĐÀO
(Tài liệu tham khảo : Publier son livre, Nicolas Delecourt, cours le Métier du livre à l’Université Paris 7, Hồi ký bà Tùng Long, site : fr.wikipedia.org/wiki/Harry_Potter )