CULTURE PENSEES DIEM DAO

Ấy

Căn nhà xinh xinh với khoảng sân xi măng trước nhả
nằm trong hẻm nhỏ. Giữa sân có một cây trứng cá với
những chiếc lá hình thon dài màu xanh thẫm, với những
lằn gân nhỏ nổi trên mặt lá mịn như nhung. Những chiếc
lá mỏng manh, thon thả được mọc từ những cành cây,
từ than cây sần sùi. Những năm "được mùa", trái trứng
cá tròn như hòn bi nhỏ, từ xanh chuyển sang màu hường
nhạt, rồi màu đỏ khi trái chin. Chỉ cần hai ngón tay bấm
nhẹ vào vỏ, những hột trứng cá nhỏ li ti, chất nước ngọt
tỏa một mùi thơm nhẹ, tan vào miệng.
     Sau khi được thưởng thức hương vị ngọt ngào của
một loại trái cây "bình dân" mà ngày nay dường như
mất giống vì nó không mang lại lợi tức nào cho người
trồng, anh em tôi còn thổi vỏ trứng cá cho căn phồng
lên, cho nó trở lại gần như nguyên dạng, rồi sắp chung
quanh gốc cây, gạt những đứa trẻ khác muốn lượm trái.
Trò vui thật là giản dị!
Căn nhà nhỏ bé tuy bằng căn nhà nơi tỉnh lẻ với khu
vườn nhiều cây ăn trái, nào là cây nhãn thơm ngọt, nào
là cây mận hồng đào, cây chùm ruột với những chùm
trái vàng dính vào nhau không khác gì "chùm ruột" trong
bụng người, nào là cây "sa bô chê", cây "lê cu ma", cây
đu đủ...; những dàn trầu quấn quít quanh những cành
cây cau cao vút.
Căn nhà này tuy nhỏ nhưng là căn nhà đầu tiên mà má
tôi mua được và cũng là nơi mà anh em tôi lớn lên với
bao nhiêu kỷ niệm. Và cũng chính nơi đây, chúng tôi mỗi
người mỗi ngả với cuộc đời của riêng mình.
Chiếc sân tuy nhỏ bé nhưng từ từ được biến thành một
khu vườn nho nhỏ với dàn bông giấy màu đỏ chen lẫn
với màu tím, vừa che được sự dòm ngó tò mò của
người qua lại, vừa mang lại một chút màu sắc cho căn
nhà nhỏ này.
Ngoại tôi còn mua thêm vài chậu bông hortensia với
những chùm bông màu trắng, màu hồng hoặc màu xanh
“lơ” tô điểm thêm màu sắc cho khu vườn. Dựa tường,
một cây ớt hiểm không hiểu có từ đâu, có thể một chú
chim con nào đó bay ngang, đánh rớt hạt giống. Hạt
giống này gặp được mảnh đất tốt nên chẳng bao lâu cây
trổ đầy những bông hoa trắng nho nhỏ và từ những nụ
hoa nhỏ kia, nhú ra như những trái ớt nho nhỏ xinh xinh.
Đây là một giống ớt thật cay nên nó mang tên là “ớt
hiểm”. Loại ớt này ăn vào cay xé nhưng để lại hương vị
thơm ngon. Cũng từ đó, những trái ớt này, tôi dùng để
tăng thêm gia vị cho món canh chua cá lóc. Hoặc vào
buổi sáng, chỉ cần một khúc bánh mì nóng, một chút
nước tương, vài hột đường rải lên, một tí ớt cắn vào, vị
cay của ớt, vị mặn của nước tương, trộn lẫn chút vị ngọt
của đường, đó là món ăn điểm tâm, vừa ngon lại vừa rẻ
tiền của tôi.  
Ngày đầu dọn đến, anh em tôi chạy ra sân, bù lại những
ngày sống chật hẹp trong căn phố nhỏ ở Chợ Vườn
Chuối. Hai ông anh tôi phóng thót lên cây, nằm vắt vẻo
lên những cành cây có cháng hai, cháng ba, hái những
trái trứng cá đỏ mọng. Tôi và cô em gái, đứng dưới cây
chỉ hái được trái chín trên tang cây thấp lè tè.
       Trẻ em trong xóm, ở những căn nhà lân cận đến
dựa cổng rào nhìn vào. Ba cô con gái nhỏ đứng ngoài
nhìn và hỏi vọng vào, giọng miền Bắc với âm điệu lên
xuống nghe lạ tai.
-Ấy mới dọn đến đấy à?
        Chữ “Ấy” nghe thật lạ tai nhưng tôi cũng hiểu. Ở
tỉnh, bạn bè gọi nhau với từ "Bà" hoặc khi chưa biết tên
thì chỉ hỏi “trống không”
"Tên gì?" hoặc "Bà tên gì vậy"
Tôi gật đầu và hỏi.
-Ấy tên gì?
-Mình tên là Hậu. Còn Ấy tên là Tư phải không vì mình
nghe chị Bếp gọi Ấy là bé Tư?
        Tôi gật đầu vì trong nhà chúng tôi gọi nhau bằng
thứ, vã lại tôi cũng không muốn người ngoài biết tên của
mình.
-Mình vào chơi được không? Hai con bé này là em của
mình, chúng nó tên là An và Bình."
Tôi nhìn lên cây, hỏi vọng.
-Anh  Hai, anh Ba, em mở cửa cho mấy chị em Hậu vô
chơi được không?"
- Ừ, cho tụi nó vô chơi đi!
-Mình hái trứng cá được không? Hậu hỏi.
       Tàng cây xòe thấp lè tè gần sát mặt đất. Những
trái trứng cá đỏ mọng đơm đầy cành. Màu đỏ của trái
chín, ẩn hiện trong những tàng lá xanh. Chỉ cần kéo
những chiếc là mỏng manh kia là mình có thể tự tay hái
trái chín. Ba cô gái nhỏ tha hồ hái trái chín, vừa ăn vừa
cười khúc khích.
-Ấy biết không, lâu lắm rồi nhà này bỏ trống không có ai
đến ở. Chị em mình thấy trái chín đầy cây mà chỉ đứng
ngoài nhìn. Còn mấy đứa con trai trong xóm trong đó,
tụi nó leo rào vào hái.
      Ba chị em Hậu vào chơi và tha hồ hái và ăn trái
trứng cá. Nhai vào cứ mát trong miệng. Và thế là từ
ngày đó chúng tôi trở thành bạn. Tình bạn của thời thơ
ấu thật giản dị, không màu mè, không ẩn ý. Chúng tôi có
những trò chơi, vừa chơi mà vừa học. Lúc ban đầu,
những năm ở tiểu học, vào những ngày hè, chúng tôi
chơi thi làm toán, cộng trừ nhân chia để xem ai làm
nhanh. Khi chuẩn bị thi vào đệ thất, chuẩn bị cho môn
Pháp văn thì chúng tôi chơi trò đố chữ.
Nhà Hậu, có một tấm bảng đen to tướng, đóng trên
tường. Chúng tôi chia tấm bảng ra làm hai, mỗi người tự
điền những chữ tiếng Pháp mà mình biết, sau đó mỗi
người đổi chỗ để điền tiếng Việt bên cạnh chữ Pháp. Có
lẽ phần vì háo thắng mà hai đứa tôi cố tìm tòi học thật
nhiều chữ để “thắng”. Hậu học trường “bà Phước” dù là
chương trình Việt nhưng vốn tiếng Pháp nhiều hơn tôi.
Cũng chính nhờ sự ganh đua, thúc đẩy tôi tìm kiếm học
hỏi. Hằng tháng má tôi cho mỗi anh em tôi một số tiền
gọi là “tiền ăn bánh”. Với số tiền đó, tôi nhịn ăn sang,
mua sách tiếng Pháp, mua tự điển về học. Có lẽ nhờ
vậy mà khi lên trung học tôi thường được cao điểm về
môn Pháp văn? Và cũng từ đó tôi lại mơ ước một ngày
nào đó được đi du học ở Pháp để nói tiếng Pháp với âm
điệu “như đầm”!
Những tháng hè, hai đứa tôi có thói quen, mỗi buổi sáng
thả bộ đến tiệm cho thuê sách nằm trên đường Trần
Quang Khải. Chúng tôi ra hiệu gọi nhau bằng tiếng “huýt
sáo”. Vừa nghe tiếng “mật mã”, tôi đứng trên balcon,
nhìn xuống. Hậu đã đứng dưới sân nói vọng lên:
-Tư ơi, mình đi mướn sách không?
-Hậu chờ một chút nhen!
Sau khi xin phép Ngoại, hai đứa tung tăng đi trên đường
Đặng Dung, Đặng Tất, là nơi có nhiều căn biệt thự,
trước mỗi sân nhà có trồng nhiều bông hoa. Thỉnh
thoảng chúng tôi dừng lại ngắm hoa đua nở dưới ánh
mặt trời và những đàn bướm đủ màu sắc, bay lượn,
nhảy múa hút nhụy từ bông hoa này sang bông hoa khác.
Nhìn chán mắt những cái đẹp của hoa và bướm, chúng
tôi lén hái trộm một vài bông hoa, rồi bỏ chạy “như bay”.
Con đường này dẫn đến đường Trần Nhật Duật rồi
đường Trần Quang Khải. Tiệm cho mướn sách tuy nhỏ
nhưng đầy kệ sắp chen chúc những quyển sách thật là
cũ kỹ, bìa gáy được dán hồ keo để sách được “kéo dài
tuổi thọ” mà phục vụ cho những độc giả yêu sách nhưng
yếu về tài chính như bọn tôi!
Cô bạn của tôi thích những loại chuyện như Tam Quốc
Chí. Tôi thì có lẽ ảnh hưởng bởi ý thích của Ngoại tôi,
nên tôi ưa đọc chuyện về tình cảm, xã hội của nhà văn
Hồ Biểu Chánh, Tùng Long hay các nhà văn của nhóm
Tự lực văn đoàn. Mỗi đứa một ý thích nhưng điểm
chung là cùng ưa đọc sách.
Mỗi đứa lựa cho mình ít nhất ba quyển, tôi cũng không
nhớ là bao nhiêu tiền nhưng nếu bỏ tiền ra mướn sách
thì tiền ăn quà sẽ bị ít đi. Sau đó chúng tôi đi dọc theo
đường Trần Quang Khải, đến con đường bên hông chợ
Tân Định, chỗ chợ nhóm, mua bắp nấu. Mỗi đứa chỉ đủ
tiền mua một trái bắp, vì vậy để kéo dài bữa ăn điểm
tâm, chúng tôi lãi từng hột bắp, cho vào túi áo, vừa đọc
sách vừa cho từng hạt bắp vào miệng. Cứ như thế là hai
đứa say sưa đôc sách, dường như quên cả buổi ăn trưa
nếu không được người nhà réo gọi. Sau giấc ngủ trưa,
chúng tôi lại gặp nhau để chơi trò chơi “đố chữ”.
Vào những buổi sáng đẹp trời, chúng tôi xách cặp vợt
do tự tay làm bằng cây, kẽm và bao cao su, đi bắt
những con bướm đủ màu sắc, ép vào tập. Những niềm
vui thật là giản dị. Không chỉ có những giải trí như vậy,
chúng tôi còn bày trò, chơi “bán đồ hàng”. Má tôi mua
cho tôi môt bộ nồi niêu son chảo nhỏ xíu và làm y hệt
như của người lớn. Chúng tôi cũng có lò nấu, gọi là ông
Táo, loại lò đất có ba chân để gác nồi lên trên; lò đốt
bằng than. Chúng tôi chuẩn bị gạo để nấu cơm. Vào nhà
bếp “ăn cắp “ một ít thịt, cá và rau rồi cũng kho cá, kho
thịt hay nấu canh dưới tàng cây trứng cá và ngồi ăn
uống xì xụp và rất vui dù đôi khi bị cơm khê.
Ngày xa xưa đó, dù không được đi nghỉ hè như những
nước phương Tây, không được đi những vùng biển để
được bơi lội, không được đi miền núi để hưởng không
khí trong lành, dù không được đi về vùng quê với cây
trái ngon ngọt nhưng chúng tôi rất vui với những trò chơi
nơi thành thị như trò nhảy dây, nhảy cao, đánh đũa, trò
chơi “rồng rắn lên mây” cùng với những trẻ em khác
trong xóm. Có những buổi chơi vui vẻ nhưng đôi lúc cũng
không tránh khỏi những xích mích, giận hờn và gây gỗ.
Nhưng cuộc sống cộng đồng nào cũng không thể tránh
được những điều đó. Cũng nhờ vậy mà con người được
huấn luyện, và mình trưởng thành để chuẩn bị cho những
đấu tranh của cuộc sống sau này. Cuộc đời có phải
chăng kết tụ bởi những cuộc đấu tranh không ngừng và
đa dạng!
Tình bạn của hai tôi lớn dần theo năm tháng. Tôi nhớ là
dường như chúng tôi không có những giận hờn vu vơ,
hay những cuộc ấu đả. Thế nhưng cuộc đời là một cái gì
đó không trưòng cửu, bắt ta đối diện với những đổi thay,
với những vui buồn, với sự hợp tan.
Một hôm, dưới gốc cây trứng cá, vừa ăn những trái
ngọt vừa hưởng bóng mát của tàng cây che nắng. Nơi
đây cũng là chỗ chúng tôi thường nói chuyện “tâm tình”
“Ấy biết không, Hậu được biết là Hậu sẽ dọn đi nơi
khác. Hậu cũng buồn vì mình sẽ không còn gặp nhau
nữa.”
Tôi im lặng không biết nói gì. Đây không phải là lần chia
tay đầu tiên. Lúc tôi rời Vĩnh Long dọn lên Sài Gòn, tôi
cũng phải chia tay với môt người bạn nhỏ của tôi. Lần
đó tôi cũng buồn nhưng thời gian và cuộc sống tiếp diễn,
mình cũng phải thích nghi với cuộc sống mới.
Và kể từ ngày đó, chúng tôi không còn có dịp gặp nhau,
không còn những buổi ngồi đọc sách, ăn từng hạt bắp
trên bệ xi măng ở hiên nhà Hậu, không còn những buổi
chơi nhảy “cò cò” những bữa ăn “cơm khê”. Và tôi cũng
không bao giờ nghĩ là mình sẽ có dịp gặp lại cô bạn
“Ấy”.
Thời gian giúp ta xoa dịu những nỗi buồn vã lại tuổi thơ
cũng là tuổi chóng quên. Hai người, hai ngõ đường đời
khác nhau. Trên đường đời tôi cũng may mắn gặp được
những người bạn dễ mến. Thoảng qua tôi cũng không
quên những kỷ niệm với cô bạn tên “Ấy” nhưng tôi không
bao giờ nghĩ rằng mình có thể gặp lại những người bạn
của thời thơ bé và tôi cũng không dám mơ mình được
gặp lại những người bạn đó, vì tôi sợ rằng thời gian làm
cho con người đổi thay, tôi sợ sự thất vọng làm phá vỡ
đi những hình ảnh đẹp của một thời thơ ấu!

Diễm Đào
(Paris 19.06.2013)